Qua đường ngang đường sắt ở Suối Kiết, quy tắc chỉ có một: dừng lại trước vạch dừng hoặc cách đường ray một khoảng an toàn, nhìn hai phía, tắt nhạc, tháo tai nghe để nghe, và chỉ qua khi chắc chắn không có tàu đang tới; nơi có đèn, chuông, rào chắn thì phải tuân thủ tín hiệu. Tàu không thể dừng gấp, nên người phải nhường tàu trong mọi tình huống.
Đường sắt Bắc–Nam chạy qua xã, nên với nhiều người dân, qua đường tàu là việc hằng ngày: đi rẫy, đi chợ, đưa con đi học. Chính sự quen thuộc ấy làm người ta chủ quan. Bài này nhắc lại những điều đã biết, thêm những tình huống riêng của vùng rẫy như chở hàng cồng kềnh, dắt trâu bò, xe công nông chết máy, và cách dạy trẻ.
Vì sao tai nạn ở đường ngang vẫn xảy ra
Đoàn tàu khách nặng hàng trăm tấn, tàu hàng còn nặng hơn. Khi lái tàu thấy vật cản trên ray, quãng đường phanh có thể dài hàng trăm mét. Ở đoạn đường cong, sau quả đồi, sau hàng cây cao su, lái tàu thấy bạn quá muộn, và bạn cũng thấy tàu quá muộn.
Người dân quen giờ tàu thường nghĩ "giờ này không có tàu". Nhưng lịch tàu đổi theo thời kỳ, tàu có thể trễ, và có chuyến tàu hàng, tàu công vụ không theo lịch người dân quen. Mỗi lần qua đường ngang là một lần riêng, không dựa vào trí nhớ. Người lớn tuổi đi qua đường ngang ấy cả đời cũng phải dừng như người mới lần đầu.
Âm thanh cũng đánh lừa. Tiếng gió, tiếng máy xe, tiếng mưa, tai nghe, nhạc trong xe ô tô làm át tiếng tàu. Tàu chạy tới gần có khi nghe không lớn như người ta tưởng, nhất là khi gió thổi ngược.
Cuối cùng là sự vội: cố qua trước khi rào chắn hạ xuống, cố qua khi đèn đã nháy, nghĩ rằng "tàu còn xa". Ước lượng tốc độ và khoảng cách của một vật lớn đang lao thẳng tới là việc mắt người làm rất kém.
Các loại điểm giao cắt và cách qua
Trên tuyến đường sắt qua vùng quê có nhiều kiểu giao cắt. Mỗi kiểu có cách qua riêng:
| Loại | Nhận biết | Cách qua |
|---|---|---|
| Đường ngang có người gác, rào chắn | Có chòi gác, rào chắn, đèn, chuông | Tuân thủ tín hiệu và hướng dẫn của người gác; rào đang hạ hoặc đèn đỏ nháy thì dừng hẳn |
| Đường ngang có đèn, chuông tự động | Có cột đèn, chuông, có thể có cần chắn tự động | Đèn đỏ nháy, chuông kêu là dừng; không lách qua cần chắn |
| Đường ngang chỉ có biển báo | Biển cảnh báo, vạch dừng, không có đèn chuông | Dừng hẳn trước vạch, nhìn kỹ hai phía, nghe, rồi mới qua |
| Lối đi tự mở | Lối mòn người dân tự băng qua ray, không có biển, không có gác | Không nên dùng; đây là điểm nguy hiểm nhất, có thể bị cấm, xử lý theo quy định |
Lối đi tự mở qua đường sắt là chuyện ở nhiều vùng nông thôn, mở ra để đi tắt vào rẫy. Các lối này không có cảnh báo, tầm nhìn thường bị cây che, và thuộc diện cần được rà soát, xoá bỏ theo quy định. Nhiều vụ tai nạn đường sắt ở nông thôn xảy ra đúng ở những lối như vậy. Đi vòng thêm một quãng tới đường ngang chính thức an toàn hơn nhiều.
Qua đường ngang bằng xe máy, từng bước
Với người lái xe máy, những bước sau nên thành phản xạ:
- Giảm tốc từ xa khi thấy biển báo đường ngang.
- Dừng hẳn trước vạch dừng hoặc cách đường ray một khoảng an toàn, không dừng sát ray.
- Tháo tai nghe, tắt nhạc, nhìn trái, nhìn phải, nhìn lại lần nữa; nghe tiếng còi, tiếng ray rung.
- Nơi có đèn, rào: chỉ đi khi tín hiệu cho phép, rào đã mở hẳn.
- Qua thẳng, dứt khoát, không dừng giữa đường ray, không đổi số giữa chừng nếu xe số dễ chết máy.
- Đi vuông góc với ray khi có thể, để bánh xe không trượt vào rãnh ray.
- Sau khi qua, không dừng ngay sát bên kia ray; đi hẳn ra khỏi phạm vi đường sắt rồi mới dừng.
Ngày mưa, mặt ray và tấm lát đường ngang trơn hơn mặt đường. Giảm tốc, đi thẳng, không phanh gấp khi bánh xe đang trên ray.
Chở hàng cồng kềnh, xe công nông, dắt trâu bò qua ray
Vùng rẫy có những tình huống riêng. Xe máy chở bao điều, bó cây, thùng hàng cồng kềnh khó giữ thăng bằng khi qua ray, dễ đổ ngay trên đường tàu. Nếu chở nặng, dừng trước ray, quan sát thật kỹ, đi chậm và thẳng; nếu không chắc, nhờ người đi kèm phía trước quan sát hai phía.
Xe công nông, xe tải nhỏ chở nông sản chạy chậm, dài, gầm thấp, cần nhiều thời gian để qua hết đường ray. Lái xe phải tính cả chiều dài xe và hàng: phía trước đã qua nhưng phía sau còn nằm trên ray. Chỉ bắt đầu qua khi có đủ khoảng trống phía bên kia để cả xe ra khỏi đường sắt.
Dắt trâu bò qua đường ray là việc nguy hiểm vì vật nuôi có thể dừng lại, quay đầu, hoảng khi nghe còi. Chỉ dắt qua ở đường ngang, khi chắc chắn không có tàu, dắt từng con hoặc từng nhóm nhỏ. Không chăn thả gia súc trong hành lang đường sắt; gia súc lên ray có thể gây tai nạn cho cả tàu.
Không phơi nông sản, để vật liệu, chất đống củi, rơm trong hành lang an toàn đường sắt. Ngoài nguy cơ cho tàu, đó cũng là vi phạm quy định bảo vệ công trình đường sắt.
Đi ô tô qua đường ngang: những điều riêng
Ô tô dài hơn, chậm thoát khỏi đường ray hơn xe máy, và người lái ngồi trong xe kín khó nghe tiếng tàu. Trước đường ngang, giảm tốc, hạ kính cửa, tắt nhạc, dừng hẳn ở chỗ quy định, nhìn hai phía. Ở đường ngang có đèn, rào, tuân thủ tín hiệu tuyệt đối.
Không bao giờ dừng xe trên đường ray, kể cả khi phía trước đang ùn, kể cả khi chỉ định dừng vài giây để nhường đường. Chỉ đi qua khi phía bên kia có đủ chỗ cho cả thân xe ra khỏi phạm vi đường sắt. Kẹt xe ngay trên ray khi tàu tới là một trong những tình huống tai nạn nghiêm trọng nhất.
Xe số sàn nên vào số thấp trước khi qua, không đổi số giữa ray. Mặt đường ngang ở vùng quê có thể gồ ghề, chênh với mặt đường; đi chậm và thẳng để bánh xe không trượt hay kẹt.
Ban đêm, đèn pha của xe có thể làm khó nhìn đèn tín hiệu đường ngang ở xa; giảm tốc sớm hơn ban ngày, và đừng bám sát xe phía trước khi qua ray. Chở trẻ nhỏ, nhắc trẻ ngồi yên, không làm người lái phân tâm khi qua đường tàu.
Khi xe chết máy, kẹt bánh trên đường ray
Đưa người ra khỏi đường ray trước. Mọi người trên xe xuống ngay, đi ra xa khỏi đường ray. Không ngồi lại cố đề máy.
Thử đẩy xe ra nếu chắc chắn không có tàu. Xe máy thì dắt hoặc đẩy ra theo hướng gần nhất. Ô tô, xe công nông thì chỉ cố khi nhìn rõ hai phía không có tàu và có người hỗ trợ.
Nghe thấy tàu hoặc không chắc thì bỏ xe. Chạy ra xa khỏi đường ray theo hướng chếch về phía tàu đang tới, để tránh mảnh vỡ văng ra theo hướng tàu chạy. Tài sản có thể mua lại, tính mạng thì không.
Báo ngay cho người gác hoặc cơ quan chức năng. Nếu có người gác đường ngang, báo ngay để họ phát tín hiệu dừng tàu. Nếu không, gọi 113 và báo vị trí, đồng thời nhờ người dân xung quanh hỗ trợ cảnh báo theo hướng dẫn của cơ quan chức năng.
Không tự ý đặt vật cản để "báo hiệu" cho tàu. Vật đặt trên ray có thể gây trật bánh. Chỉ làm theo hướng dẫn của người có trách nhiệm.
Dạy trẻ em sống gần đường sắt
Trẻ ở Suối Kiết lớn lên cạnh đường tàu, nên quen tiếng còi và quen thấy tàu chạy. Quen không có nghĩa là an toàn. Những điều cần dạy từ sớm: đường ray không phải chỗ chơi, không ngồi trên ray, không đi dọc đường tàu, không đặt đồ vật lên ray, không ném đá vào tàu.
Ném đá vào tàu là trò nghịch dại mà ở nhiều nơi đã gây thương tích cho hành khách, nhân viên tàu. Ngoài nguy hiểm, đây còn là hành vi vi phạm pháp luật. Cha mẹ cần nói rõ với con, và nhắc nhau trong xóm.
Khi con bắt đầu tự đi học, đi chơi, đi cùng con qua đường ngang vài lần, chỉ cho con cách dừng, nhìn, nghe. Giải thích vì sao: tàu nặng nên không dừng kịp, tàu đến nhanh hơn mình tưởng. Trẻ hiểu lý do thì làm theo bền hơn là nghe cấm.
Trẻ lớn hơn hay đi xe đạp theo nhóm, có khi thách nhau qua đường tàu khi tàu sắp tới. Nói thẳng với con rằng đây là kiểu liều đã cướp đi mạng sống của nhiều thiếu niên, và người can đảm là người dừng lại.
Với trẻ nhỏ, đơn giản là không cho đến gần đường sắt khi không có người lớn. Nhà ở sát đường tàu nên có rào, cổng đóng, để trẻ không chạy ra hành lang đường sắt khi người lớn không để ý.
Hành lang an toàn và trách nhiệm chung của người dân
Pháp luật về đường sắt quy định hành lang an toàn hai bên đường ray và những hoạt động bị cấm trong phạm vi này, như xây dựng, trồng cây cao, họp chợ, phơi phóng, chăn thả, đổ rác, mở lối đi tự phát. Khoảng cách và chi tiết do quy định hiện hành đặt ra; người có đất sát đường sắt nên hỏi chính quyền xã trước khi xây dựng, trồng cây.
Cây cao su, cây lâu năm trồng sát đường sắt có thể che tầm nhìn ở đường ngang khi lớn lên. Chủ đất nên hợp tác khi được yêu cầu tỉa cành, giữ tầm nhìn. Đó là an toàn cho chính người trong xóm qua lại hằng ngày.
Thấy hư hỏng ở đường ngang như đèn không sáng, chuông không kêu, rào chắn gãy, biển báo mất, hãy báo người gác, chính quyền xã hoặc đơn vị quản lý đường sắt. Thấy vật lạ trên ray, cây đổ đè đường tàu sau giông, báo ngay cho cơ quan chức năng.
Thông tin về quy hoạch, nâng cấp, xây mới đường ngang hay cầu vượt trong tương lai, theo dõi thông báo chính thức của chính quyền và ngành đường sắt; trang này không nêu tiến độ dự án.
Câu hỏi thường gặp
Đường ngang không có rào chắn thì qua thế nào?
Dừng hẳn trước vạch dừng hoặc cách ray một khoảng an toàn, tháo tai nghe, nhìn hai phía, nghe, và chỉ qua khi chắc chắn không có tàu. Đi thẳng, dứt khoát, không dừng giữa ray. Nơi chỉ có biển báo là nơi cần cẩn trọng nhất.
Xe máy chết máy trên đường ray thì làm gì?
Xuống xe, dắt hoặc đẩy xe ra khỏi đường ray nếu chắc không có tàu. Nghe tiếng tàu hoặc không chắc thì bỏ xe, chạy ra xa khỏi đường ray. Báo người gác nếu có, hoặc gọi 113 báo vị trí.
Có được đi tắt qua lối tự mở vào rẫy không?
Không nên. Lối đi tự mở qua đường sắt không có cảnh báo, tầm nhìn kém và thuộc diện bị cấm, xoá bỏ theo quy định. Hãy đi vòng tới đường ngang chính thức dù xa hơn một chút.
Dắt trâu bò qua đường tàu có bị cấm không?
Dắt gia súc qua đường ngang khi không có tàu là việc thường gặp ở nông thôn, nhưng chăn thả gia súc trong hành lang đường sắt là không được phép. Chỉ dắt qua ở đường ngang, dắt từng con, quan sát kỹ hai phía.
Ném đá vào tàu có bị xử lý không?
Có. Ném vật vào tàu là hành vi nguy hiểm, có thể gây thương tích cho hành khách, nhân viên tàu, và bị xử lý theo pháp luật. Cha mẹ cần dạy con không làm và nhắc nhau trong xóm.
Đèn, chuông ở đường ngang hỏng thì báo ai?
Báo người gác đường ngang nếu có, chính quyền xã, hoặc đơn vị quản lý đường sắt khu vực. Trong lúc chờ sửa, người qua lại càng phải dừng, nhìn, nghe kỹ, không dựa vào tín hiệu.