Ở Suối Kiết, cảnh đoàn tàu Bắc–Nam chạy ngang đồi rẫy là thứ nhiều người muốn xem và chụp. Chỗ đứng đúng là khu vực công cộng của nhà ga hoặc chỗ đất trống cách xa đường ray, ngoài hành lang an toàn đường sắt; không bao giờ đứng trên ray, ngồi trên tà vẹt hay đi dọc đường tàu. Tàu cần một quãng rất dài mới dừng được, nên người phải tránh tàu, không phải tàu tránh người.
Ga Suối Kiết là ga nhỏ, không phải điểm tham quan có tổ chức. Đó là lợi thế: cảnh vẫn mộc, có nhịp sống thật của một ga vùng quê. Nhưng cũng vì vậy không có rào hay người nhắc khách như ở các điểm "phố đường tàu" nổi tiếng. Bài này nói về cách ngắm và chụp tàu ở Suối Kiết cho an toàn, cho đúng luật và không làm phiền người làm ở ga. Lịch tàu không nêu ở đây vì thay đổi theo thời kỳ; hãy tra trên kênh chính thức của ngành đường sắt.
Vì sao cảnh tàu ở Suối Kiết đáng xem
Phần lớn người Việt từng đi tàu Bắc–Nam nhớ về những đoạn đèo ven biển miền Trung. Ít người để ý đoạn qua vùng đồi nội địa phía tây Bình Thuận cũ, nơi đường sắt chạy giữa rẫy điều, cao su và những vạt đồi đất đỏ. Ở Suối Kiết, đoàn tàu xuất hiện giữa màu xanh của cây lâu năm, uốn qua địa hình lượn sóng, rồi mất hút sau một quả đồi.
Ga nhỏ cũng có vẻ đẹp riêng: sân ga không đông, nhịp chậm, người làm ở ga quen mặt dân trong vùng. Với người ở xa về, ga gắn với ký ức của bao chuyến đi về quê. Với người lần đầu tới, đó là một cửa sổ nhìn vào thời kỳ mà đường sắt là con đường chính nối vùng này với các nơi khác.
Cảnh này chỉ đẹp khi người xem giữ khoảng cách. Một bức ảnh tàu chạy qua rẫy, chụp từ sườn đồi cách xa đường ray, luôn đẹp hơn và an toàn hơn bức ảnh đứng sát ray chụp chĩa vào đầu tàu. Người chụp tàu có kinh nghiệm ở đâu cũng chọn khoảng cách trước, góc máy sau.
Những quy tắc an toàn không được phá
Không đứng, ngồi, đi trên ray và tà vẹt. Đường sắt không phải lối đi bộ hay chỗ chụp ảnh. Tàu đến nhanh hơn bạn tưởng, và trên đoạn cong hay sau quả đồi, bạn sẽ không thấy tàu cho tới khi tàu đã ở rất gần.
Ở ngoài hành lang an toàn đường sắt. Pháp luật về đường sắt quy định hành lang an toàn hai bên đường ray, trong đó cấm những hoạt động gây mất an toàn chạy tàu. Khoảng cách cụ thể tuỳ loại đường và quy định hiện hành; nguyên tắc thực hành là đứng thật xa, xa hơn mức bạn nghĩ là đủ.
Tàu không thể phanh gấp. Một đoàn tàu nặng hàng trăm tấn cần quãng đường rất dài để dừng hẳn, có thể tới hàng trăm mét. Lái tàu thấy người trên ray cũng không làm gì kịp. Còi tàu là lời cảnh báo, không phải lời xin đường.
Luồng gió khi tàu chạy qua. Tàu chạy tạo luồng không khí mạnh hai bên, đủ làm bay nón, làm mất thăng bằng người đứng gần. Đứng gần mép ray lúc tàu qua là nguy hiểm dù không bị tàu chạm.
Không đặt bất cứ vật gì lên ray. Đặt đồng xu, đá, vật kim loại lên ray để "xem tàu cán" là hành vi nguy hiểm, có thể gây trật bánh và vi phạm pháp luật. Đừng làm, đừng để trẻ em làm.
Tai nghe và điện thoại là kẻ thù. Đeo tai nghe, cúi nhìn màn hình gần đường sắt là cách nhiều tai nạn xảy ra. Khi ở gần đường tàu, tháo tai nghe, cất điện thoại khi di chuyển.
Chọn chỗ đứng hợp lệ để ngắm tàu
Chỗ đứng tốt là chỗ vừa an toàn, vừa không làm phiền ai, vừa có tầm nhìn. Trình tự chọn:
- Khu vực công cộng của nhà ga: nơi hành khách chờ tàu, theo chỉ dẫn của nhân viên ga. Không vượt qua vạch an toàn trên sân ga, không xuống khu vực đường ray.
- Sườn đồi, bãi đất trống cách xa đường ray, nơi có thể nhìn thấy cả đoạn tàu chạy qua rẫy. Đây là chỗ có góc đẹp nhất cho ảnh toàn cảnh.
- Đường bộ song song hoặc gần đường sắt, đứng ở lề xa phía đường bộ, không đứng giữa đường bộ làm vướng xe.
- Hỏi chủ đất nếu chỗ đứng nằm trong vườn rẫy. Đa số đất quanh đây có chủ; một lời xin phép thường được đồng ý.
- Tránh hoàn toàn: cầu đường sắt, hầm, đoạn cong khuất tầm nhìn, đường ngang đang có tàu đến.
Nếu mang theo trẻ em, giữ các bé ở phía xa đường ray hơn người lớn, và nói rõ trước khi đi rằng đường tàu là chỗ không được chạy tới, dù chơi đùa hay đuổi theo đoàn tàu.
Chụp tàu chạy: ống kính, góc và thời điểm
Ống kính tele hoặc chế độ zoom là bạn tốt nhất của người chụp tàu. Nó cho phép đứng xa mà vẫn có hình đoàn tàu đủ lớn trong khung, đồng thời nén các lớp đồi lại, làm đoàn tàu như đang chạy giữa một biển cây. Điện thoại có zoom quang học cũng làm được điều này ở mức vừa phải.
Góc đẹp thường là góc chéo, nhìn đoàn tàu vào cua hoặc chạy chếch qua khung, không phải nhìn thẳng mặt đầu tàu. Ảnh có thêm tiền cảnh như hàng cao su, bụi cỏ, một mái nhà xa, sẽ có chiều sâu hơn. Ảnh đoàn tàu nhỏ trong cảnh rộng đôi khi gợi cảm xúc hơn ảnh tàu chiếm kín khung.
Ánh sáng đẹp vào sáng sớm và chiều muộn. Vì lịch tàu không sắp theo ánh sáng, bạn có thể phải chờ lâu hoặc chấp nhận chụp chuyến tàu có giờ chạy qua đúng lúc. Kiểm tra lịch tàu hiện hành trước khi đi để biết khoảng thời gian có khả năng gặp tàu, nhưng tàu có thể sớm muộn so với lịch.
Nếu dùng chế độ chụp liên tiếp, đặt sẵn khung và lấy nét trước vào chỗ tàu sẽ đi qua, để khi tàu tới bạn chỉ việc bấm, không phải xoay xở máy trong lúc đứng ở gần.
Flycam quanh đường sắt: thận trọng gấp đôi
Ảnh từ trên cao một đoàn tàu chạy giữa đồi rẫy rất hấp dẫn, nhưng bay flycam gần đường sắt đòi hỏi thận trọng. Thiết bị bay mất kiểm soát rơi xuống đường ray, đường dây thông tin tín hiệu hay đầu tàu có thể gây nguy hiểm thật.
Về pháp lý, việc bay thiết bị bay không người lái ở Việt Nam phải tuân thủ quy định về quản lý vùng trời, có thể cần cấp phép tuỳ khu vực và mục đích. Quy định này thay đổi theo thời gian; hãy kiểm tra quy định hiện hành trước khi bay.
Về thực hành, giữ thiết bị ở xa và cao hơn đường sắt, không bay ngang qua phía trên đường ray khi tàu đang tới, không bay sát nhà ga và khu dân cư. Nếu nhân viên ga hoặc chính quyền địa phương yêu cầu ngừng bay, hãy ngừng ngay.
Ứng xử ở ga nhỏ
Ga Suối Kiết là nơi làm việc của nhân viên đường sắt và nơi chờ tàu của người dân. Khi đến ngắm hay chụp, nhớ rằng bạn là khách. Đi trong khu vực được phép, không vào phòng làm việc, phòng điều hành, không chạm vào thiết bị, cần gạt hay hộp tín hiệu.
Hỏi chuyện nhân viên ga lúc họ rảnh thường mang lại nhiều điều thú vị về ga, về tuyến, về những thay đổi qua các năm. Nhưng khi có tàu sắp vào hay đang làm việc, đừng làm phiền. Không chụp cận mặt nhân viên hay hành khách khi chưa được đồng ý.
Giữ sạch sân ga và khu vực xung quanh. Rác vứt bừa gần đường ray có thể bị gió cuốn, vướng vào bánh tàu hay thiết bị. Mang rác về, kể cả chai nước và vỏ bánh.
Xe máy, ô tô đến ngắm tàu nên đỗ gọn ở chỗ được phép, không đỗ chắn lối vào ga hay chắn đường ngang. Ở ga nhỏ, một chiếc xe đỗ sai chỗ cũng đủ làm khó hành khách mang hàng lên tàu.
Đưa trẻ em đi ngắm tàu: biến thành một bài học an toàn
Trẻ em rất thích tàu, và đó là cơ hội để dạy các bé những quy tắc sẽ theo chúng cả đời. Trước khi đi, người lớn nói rõ ba điều: đường ray không phải chỗ chơi, chỉ đứng ở chỗ người lớn chọn, và khi nghe còi tàu thì lùi lại chứ không chạy tới.
Tại chỗ, để trẻ đứng phía xa đường ray hơn người lớn, nắm tay các bé nhỏ khi tàu tới. Giải thích vì sao phải đứng xa: tàu rất nặng nên không thể dừng ngay, gió tàu chạy qua có thể làm ngã. Trẻ hiểu lý do thì nhớ lâu hơn là chỉ nghe cấm.
Với trẻ lớn hơn sống ở Suối Kiết, đi học hằng ngày có khi phải qua đường ngang, đây là dịp dạy cách qua đường ngang: dừng lại, nhìn hai phía, nghe, chỉ qua khi chắc chắn không có tàu và khi đèn, chuông, rào chắn (nếu có) cho phép. Không bao giờ vượt rào chắn hay qua đường ngang khi tàu đang tới, dù tàu trông còn xa.
Sau buổi ngắm tàu, có thể hỏi các bé đã thấy gì: tàu có mấy toa, tàu chở người hay chở hàng, tiếng còi như thế nào. Một buổi ngắm tàu như vậy vừa vui, vừa để lại thói quen an toàn.
Ngắm tàu như một phần của chuyến về Suối Kiết
Ngắm tàu hợp với giờ giữa buổi, sau khi buổi sáng sớm bạn đã đi rẫy và ăn sáng. Ghép với một ly cà phê ở quán gần ga, nghe người địa phương kể ga ngày trước đông vui ra sao, chuyến tàu nào từng quen thuộc với người đi làm xa. Đó là cách hiểu vùng đất nhanh hơn đọc tài liệu.
Nếu bạn đi tàu tới Suối Kiết, khoảnh khắc tàu vào ga là lúc đẹp để cảm nhận cảnh, nhưng hãy ở yên trong toa cho tới khi tàu dừng hẳn, xuống tàu theo hướng dẫn của nhân viên, không đứng ở bậc cửa khi tàu đang chạy. Chi tiết về việc đi tàu, mua vé, tra lịch có ở danh mục Đường sắt và đi lại của trang.
Và nếu bạn là người Suối Kiết đi làm xa, lần về sau thử đứng ở một sườn đồi nhìn đoàn tàu chạy qua quê mình một lần. Nhiều người đi tàu cả chục năm mà chưa bao giờ nhìn thấy đoàn tàu từ bên ngoài, giữa rẫy nhà.
Câu hỏi thường gặp
Ngắm tàu ở ga Suối Kiết có bị cấm không?
Đứng ở khu vực công cộng của ga và làm theo hướng dẫn của nhân viên ga là bình thường. Điều bị cấm là xâm phạm khu vực đường ray, hành lang an toàn đường sắt và các khu vực làm việc. Khi được nhắc, hãy làm theo.
Làm sao biết khi nào tàu chạy qua Suối Kiết?
Tra lịch tàu hiện hành trên kênh chính thức của ngành đường sắt hoặc hỏi tại ga. Lịch chạy thay đổi theo từng thời kỳ và tàu có thể sớm muộn, nên hãy tới sớm và chuẩn bị chờ.
Đứng cách đường ray bao xa là an toàn?
Khoảng cách cụ thể của hành lang an toàn do quy định hiện hành của ngành đường sắt đặt ra. Nguyên tắc thực hành là đứng thật xa, ở chỗ ngoài hẳn phạm vi đường sắt, và lùi xa hơn nữa khi tàu tới vì luồng gió tàu chạy.
Có được chụp ảnh cưới, ảnh kỷ yếu trên đường ray không?
Không nên và có thể vi phạm quy định. Đường ray không phải phim trường; nhiều tai nạn đã xảy ra khi người ta mải chụp ảnh. Hãy chọn sườn đồi, rẫy có chủ đồng ý, hay sân ga trong khu vực được phép.
Trẻ em đặt đồng xu lên ray có sao không?
Rất nguy hiểm và không được làm. Vật lạ trên ray có thể văng ra khi tàu chạy qua, gây thương tích, và về nguyên tắc có thể gây mất an toàn chạy tàu. Người lớn cần giải thích rõ cho trẻ trước khi đến gần đường sắt.
Ga Suối Kiết có từ năm nào?
Ga nằm trên tuyến đường sắt Bắc–Nam, có lịch sử gắn với tuyến này. Năm xây dựng và các mốc thay đổi cụ thể của ga nên tra trong tài liệu chính thức của ngành đường sắt; trang này không nêu mốc khi chưa kiểm được.