Kinh doanh xe chở hàng ở xã Suối Kiết chủ yếu là chở nông sản từ vườn, từ điểm thu mua đi kho của thương lái và nhà máy ở các tỉnh lân cận, chở vật liệu xây dựng, phân bón, hàng tiêu dùng về xã. Muốn làm bài bản, chủ xe cần đăng ký kinh doanh và đáp ứng điều kiện kinh doanh vận tải hàng hoá bằng ô tô theo quy định hiện hành, tính đúng chi phí mỗi chuyến, và giữ được khách ổn định qua các mùa.
Nghề xe ở nông thôn có thu nhập khá vào mùa thu hoạch và mùa xây dựng, nhưng chi phí xăng dầu, khấu hao, sửa chữa cao, đường đồi hao xe, và rủi ro tai nạn luôn có. Bài viết ở góc chủ xe là hộ kinh doanh hay doanh nghiệp nhỏ; không nêu cước thật, mọi con số đều là ví dụ giả định. Góc người gửi hàng nông sản có trong danh mục Đường sắt và đi lại.
Ai đang chở hàng ở xã và luồng hàng đi đâu
Luồng hàng chiều ra chủ yếu là nông sản: hạt điều thô, mủ cao su, lúa, trái cây theo mùa. Điểm đến thường là kho của thương lái lớn, nhà máy chế biến, chợ đầu mối ở các tỉnh lân cận phía Đồng Nai, TP.HCM hoặc các khu vực khác. Chiều vào là vật liệu xây dựng, phân bón, thức ăn chăn nuôi, hàng tiêu dùng cho các cửa hàng trong xã.
Người làm nghề xe ở xã đa phần là hộ gia đình có một hai chiếc xe tải nhỏ, xe ben chở vật liệu, hoặc xe nhỏ chạy trong xã từ vườn ra điểm thu mua. Một số doanh nghiệp vận tải có đội xe lớn hơn, nhận hợp đồng dài với nhà máy, cửa hàng vật liệu.
Đặc điểm lớn nhất của luồng hàng ở đây là không đều: mùa thu hoạch xe chạy không kịp, mùa nông nhàn xe nằm. Chủ xe giỏi là người biết ghép chiều đi với chiều về để xe không chạy rỗng, và biết chuyển sang chở vật liệu xây dựng khi nông sản hết mùa.
Vị trí giáp Đồng Nai giúp chiều đi phía tây nam khá thuận. Tuyến đường cụ thể, hạn chế tải trọng của từng cầu, từng đoạn đường thì chủ xe cần tự nắm và cập nhật, vì đường nông thôn hay được sửa, làm mới, có khi cắm biển hạn chế tải trọng mới.
Giấy tờ cho xe và cho việc kinh doanh vận tải
Kinh doanh vận tải hàng hoá bằng ô tô là ngành có điều kiện. Khung giấy tờ dưới đây ở mức nguyên lý, cần kiểm lại với cơ quan quản lý vận tải cấp tỉnh:
- Đăng ký kinh doanh (hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp) có ngành nghề vận tải hàng hoá.
- Đề nghị giấy phép kinh doanh vận tải bằng xe ô tô và phù hiệu cho từng xe nếu thuộc diện phải có theo quy định hiện hành.
- Giấy tờ của xe: đăng ký, kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường còn hạn, bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc.
- Thiết bị giám sát hành trình và các yêu cầu khác đối với xe thuộc diện phải lắp theo quy định.
- Tài xế có giấy phép lái xe đúng hạng, đủ điều kiện sức khoẻ; nếu thuê tài xế thì có hợp đồng lao động.
- Mỗi chuyến có giấy tờ hàng hoá cần thiết: hợp đồng hoặc giấy vận tải, chứng từ nguồn gốc hàng khi chở hàng có yêu cầu.
Quy định về vận tải đường bộ đã có nhiều thay đổi với luật mới về đường bộ và trật tự an toàn giao thông. Đừng dùng thông tin cũ; hỏi cơ quan quản lý vận tải hoặc người làm dịch vụ có chuyên môn trước khi mua xe để kinh doanh.
Tính chi phí một chuyến: ví dụ giả định
Nhiều chủ xe chỉ tính tiền dầu rồi báo giá, đến cuối năm mới thấy không còn tiền thay lốp, đại tu máy. Bảng dưới liệt kê các khoản cần tính vào mỗi chuyến; con số cụ thể là của bạn, không phải của trang:
| Khoản chi | Cách ước cho mỗi chuyến | Hay bị quên không |
|---|---|---|
| Nhiên liệu | Quãng đường cả đi và về nhân mức tiêu hao thực tế khi có tải và không tải | Ít quên |
| Phí đường bộ, phí qua trạm | Theo tuyến thực đi | Ít quên |
| Lương tài xế, phụ xe | Theo chuyến hoặc chia từ lương tháng | Hay quên nếu chủ xe tự lái |
| Lốp, dầu nhớt, bảo dưỡng | Chi phí một bộ lốp, một lần bảo dưỡng chia cho số km sử dụng | Rất hay quên |
| Khấu hao xe | Giá trị xe chia cho số năm dùng, rồi chia cho số chuyến một năm | Rất hay quên |
| Bảo hiểm, kiểm định, phí giấy tờ | Tổng năm chia cho số chuyến | Hay quên |
| Lãi vay mua xe | Lãi năm chia cho số chuyến | Hay quên |
| Chờ bốc dỡ, chạy rỗng chiều về | Thời gian và nhiên liệu không có doanh thu | Rất hay quên |
Ví dụ giả định: nếu chỉ tính nhiên liệu và phí đường, chi phí một chuyến có thể chỉ bằng khoảng nửa chi phí thật khi cộng đủ lốp, khấu hao, bảo hiểm và chạy rỗng. Giá cước đặt dưới chi phí thật thì xe càng chạy nhiều càng lỗ, chỉ là lỗ chậm.
Chở đúng tải: an toàn, pháp luật và đường của chính xóm mình
Chở quá tải là cám dỗ lớn nhất của nghề xe: thêm vài tạ là thêm tiền cước. Nhưng quá tải làm xe khó phanh, dễ lật trên đường đồi, hư lốp, gãy nhíp, hỏng cầu đường; khi bị kiểm tra thì mức xử lý với cả chủ xe, tài xế và có khi cả người thuê xe, người xếp hàng lên xe đều nặng. Một vụ lật xe trên dốc vì quá tải có thể xoá sạch lợi nhuận nhiều năm.
Đường giao thông nông thôn thường được thiết kế cho tải trọng nhỏ. Xe nặng chạy thường xuyên làm đường nứt, lún, ổ gà, và chính người dân trong xóm, trong đó có gia đình chủ xe, phải đi lại trên con đường đó. Tôn trọng biển hạn chế tải trọng là giữ đường cho cả xã.
Nông sản như bao điều, bao lúa, mủ cao su phải được chằng buộc chắc, phủ bạt. Hàng rơi vãi trên đường gây nguy hiểm cho xe máy phía sau, nhất là khi trời mưa. Mủ cao su có mùi và có thể chảy nước, cần thùng chứa phù hợp để không rò ra đường.
Vật liệu như cát, đá chở bằng xe ben phải có bạt che, không để rơi vãi, không chở vượt thành thùng. Đây là lỗi dễ thấy nhất và cũng dễ bị xử lý nhất.
An toàn trên đường đồi và đường đất
Đường ở vùng Tánh Linh cũ có nhiều đoạn dốc, cua, đường đất đỏ vào vườn. Mùa khô bụi mù, mùa mưa trơn lầy. Xe tải có tải chạy xuống dốc phải dùng số thấp, không thả trôi, không đạp phanh liên tục làm phanh nóng mất tác dụng.
Vào vườn bốc hàng, kiểm tra đường trước: nền đất có chịu được xe nặng không, có dây điện thấp, cành cây chắn không, có chỗ quay đầu không. Mùa mưa, nhiều xe sa lầy trong vườn mất cả ngày kéo ra, có khi lật vì nền đất sụt bên mép mương.
Lái xe đêm trên đường nông thôn cần đặc biệt cẩn thận với xe máy không đèn, người đi bộ, trâu bò, xe công nông chạy chậm. Tài xế mệt mỏi sau mùa chạy liên tục là nguyên nhân của nhiều tai nạn; chủ xe phải bố trí lịch nghỉ, không ép chạy thâu đêm.
Đi qua đường sắt ở xã có ga tàu phải tuân thủ tuyệt đối tín hiệu, gác chắn và quy tắc dừng, quan sát. Xe tải chết máy trên đường ray là tai nạn thảm khốc; không cố vượt khi có tín hiệu tàu tới, không dừng xe trên đường ray dù chỉ một lúc.
Bảo dưỡng định kỳ là phần của an toàn chứ không chỉ là chi phí. Phanh, lốp, nhíp, đèn, còi phải được kiểm trước mùa cao điểm, khi xe sắp phải chạy liên tục nhiều tuần. Bụi đất đỏ mùa khô làm lọc gió nhanh bẩn; bùn mùa mưa bám vào hệ thống phanh, khung gầm. Một lịch bảo dưỡng ghi trong sổ xe, làm đều đặn, giúp tránh những lần hỏng giữa đường lúc đang chở đầy hàng cho khách.
Giữ khách và làm ăn lâu dài
Hợp đồng dài với khách mùa vụ. Điểm thu mua, cửa hàng vật liệu cần xe đều đặn. Thoả thuận trước cả mùa về lịch, giá theo chuyến hoặc theo tấn, cách tính khi chờ bốc dỡ lâu giúp cả hai bên ổn định.
Giao nhận có giấy tờ. Mỗi chuyến có biên bản hoặc phiếu giao nhận ghi số bao, khối lượng, tình trạng hàng, hai bên ký. Tranh chấp về hao hụt, ướt hàng giữa đường thường được giải quyết bằng chính tờ giấy này.
Ghép chiều về. Chủ động hỏi các cửa hàng trong xã có hàng cần chở về không. Chiều về có hàng, dù cước thấp, vẫn tốt hơn chạy rỗng.
Đúng hẹn là thương hiệu. Nông sản cần chở đúng lúc để không bị ẩm, trễ cân ở nhà máy. Một chủ xe đúng hẹn được truyền miệng khắp vùng.
Không nhận chở hàng không rõ nguồn gốc. Hàng lậu, hàng cấm, gỗ không giấy tờ có thể khiến xe bị tạm giữ và chủ xe liên đới trách nhiệm.
Mua xe, vay vốn và lúc nên dừng
Trước khi mua xe để kinh doanh, hãy tính số chuyến thực tế có thể chạy trong một năm, chứ không tính theo mùa cao điểm. Nếu một năm chỉ có vài tháng chạy đều, khoản trả góp hằng tháng phải được trả cả trong những tháng xe nằm. Đây là lý do nhiều chủ xe mới vỡ nợ sau năm đầu.
Xe cũ giá thấp hơn nhưng chi phí sửa chữa cao, dễ hỏng giữa mùa. Xe mới giá cao, khấu hao lớn. Hãy nhờ thợ có kinh nghiệm kiểm tra xe cũ trước khi mua, và kiểm tra giấy tờ, lịch sử đăng kiểm.
Chọn loại xe theo luồng hàng thật: xe tải nhỏ linh hoạt khi vào vườn, đường hẹp; xe lớn hơn hiệu quả cho chặng dài đi nhà máy nhưng khó xoay xở trên đường làng và có thể vướng biển hạn chế tải trọng.
Có những năm ít hàng, cước thấp, xăng dầu cao. Khi phép tính một chuyến liên tục âm, cần dám dừng, bán bớt xe, chuyển sang chạy thuê cho người khác hoặc làm việc khác. Giữ xe chạy lỗ vì tiếc là cách mất vốn chậm nhưng chắc.
Muốn tìm thêm khách hàng là cơ sở thu mua, cửa hàng vật liệu, doanh nghiệp trên địa bàn, có thể tra danh sách trong danh bạ doanh nghiệp của trang rồi trực tiếp liên hệ.
Câu hỏi thường gặp
Chạy xe tải nhỏ chở nông sản thuê có cần giấy phép kinh doanh vận tải không?
Kinh doanh vận tải hàng hoá bằng ô tô là ngành có điều kiện; tuỳ loại xe, hình thức kinh doanh và quy định hiện hành mà có thể phải có giấy phép kinh doanh vận tải và phù hiệu xe. Hãy hỏi cơ quan quản lý vận tải cấp tỉnh trước khi nhận chở thuê thường xuyên.
Báo giá cước chở hàng thế nào cho khỏi lỗ?
Tính đủ các khoản cho mỗi chuyến: nhiên liệu cả đi và về, phí đường, lương tài xế, lốp, bảo dưỡng, khấu hao xe, bảo hiểm, lãi vay, thời gian chờ và chạy rỗng. Giá cước phải cao hơn tổng này mới có lời. Trang không nêu giá cước cụ thể vì phụ thuộc tuyến và thời điểm.
Xe chở quá tải một chút có sao không?
Có. Quá tải làm xe khó điều khiển, dễ lật trên đường đồi, hư hỏng xe và đường, và bị xử lý theo quy định với cả chủ xe, tài xế, có khi cả bên xếp hàng. Rủi ro của một lần bị xử lý hay tai nạn lớn hơn rất nhiều khoản cước thêm được.
Hàng bị ướt giữa đường do mưa thì ai chịu?
Tuỳ thoả thuận và lỗi của mỗi bên. Nếu chủ xe không che bạt đúng cách, thường phải chịu trách nhiệm; nếu hàng đã ẩm từ trước khi lên xe thì khác. Có biên bản giao nhận ghi rõ tình trạng hàng lúc nhận và lúc giao là cách giải quyết tranh chấp dễ nhất.
Có nên mua xe trả góp để chạy hàng mùa vụ không?
Chỉ khi đã tính được số chuyến thực tế cả năm đủ trả góp kể cả những tháng ít hàng, và có khách hàng ổn định. Nhiều chủ xe mới gặp khó vì tính theo mùa cao điểm. Hãy lập bảng dòng tiền mười hai tháng trước khi ký hợp đồng mua xe.
Chở mủ cao su cần lưu ý gì?
Dùng thùng chứa phù hợp để mủ không rò rỉ ra đường, chằng buộc chắc, chạy chậm trên đường dốc. Ghi rõ khối lượng, loại mủ trên phiếu giao nhận và nếu cần thì có chứng từ nguồn gốc để xuất trình khi được kiểm tra.